Þegar við skoð­uð­um saman eldri verk mín frá því fyrir tuttugu árum, kviknaði sú hugmynd í samræðum mínum og Robert Oremus, menningarfulltrúa Héraðsráðs Charente-Maritime, að draga fram tengsl milli þeirra og þess sem ég hef verið að fást við síðan. Raunin er sú að í innsetningunni frá 1984 mátti finna kveikjuna að öllu því sem ég hef verið að fást við í þá tvo áratugi sem liðnir eru síðan. Á mál­verk­unum sem til sýnis eru í Ferli er auðvelt að sjá ýmis form hins einmanalega vegar í gegnum pappírs­skóginn: göt í lauf­þykkninu þar sem dýr hafa brotist í gegn, vatnsföll, sólargeislar sem skína niður milli trjánna. Einnig er augljóst að ýmsir þættir hins upp­runa­lega ferils hafa orðið, hver um sig, efni í sjálfstæða sýningu: leiðsögudýr, búningar sem tákngera samruna við umhverfið, framganga í átt að dularfullri birtu. Eftir það er eins og ég hafi unnið eftir áætlun, þótt það væri í ólíkum löndum og með ýmsum miðlum, en hver hópur verka setur einn af þessum þáttum á oddinn ýmist með tilbrigðum úr norðri eða frá Charente. Við uppsetningu sýning­ar­innar er stuðst við leifar (ljósmyndir, teikn­ingar) frá innsetningunni forð­um. Þær eru eins konar upp­hafspunktar á báðum veggjunum. Svo er stillt upp andspænis hverjir öðrum hópar málverka, Belgía og Charente á veggnum til hægri, Kanada og Ísland til vinstri. Umhverfishljóð sem minna á gönguför tengjast hvorri hlið sýningarsalarins: öðrum megin eru það samræður á íslensku, söngur fugla norðursins og árniður, hinum megin spjall á frönsku, kvak froska og söngur skógarfugla. Litla reiðhjólið, brothætt og þrjóskt, og dýrin tvö, feta fram veginn en hann sameinar allt hitt: veginn-ána-ljósið.

Meiri texti

Þegar við skoð­uð­um saman eldri verk mín frá því fyrir tuttugu árum, kviknaði sú hugmynd í samræðum mínum og Robert Oremus, menningarfulltrúa Héraðsráðs Charente-Maritime, að draga fram tengsl milli þeirra og þess sem ég hef verið að fást við síðan. Raunin er sú að í innsetningunni frá 1984 mátti finna kveikjuna að öllu því sem ég hef verið að fást við í þá tvo áratugi sem liðnir eru síðan. Á mál­verk­unum sem til sýnis eru í Ferli er auðvelt að sjá ýmis form hins einmanalega vegar í gegnum pappírs­skóginn: göt í lauf­þykkninu þar sem dýr hafa brotist í gegn, vatnsföll, sólargeislar sem skína niður milli trjánna. Einnig er augljóst að ýmsir þættir hins upp­runa­lega ferils hafa orðið, hver um sig, efni í sjálfstæða sýningu: leiðsögudýr, búningar sem tákngera samruna við umhverfið, framganga í átt að dularfullri birtu. Eftir það er eins og ég hafi unnið eftir áætlun, þótt það væri í ólíkum löndum og með ýmsum miðlum, en hver hópur verka setur einn af þessum þáttum á oddinn ýmist með tilbrigðum úr norðri eða frá Charente. Við uppsetningu sýning­ar­innar er stuðst við leifar (ljósmyndir, teikn­ingar) frá innsetningunni forð­um. Þær eru eins konar upp­hafspunktar á báðum veggjunum. Svo er stillt upp andspænis hverjir öðrum hópar málverka, Belgía og Charente á veggnum til hægri, Kanada og Ísland til vinstri. Umhverfishljóð sem minna á gönguför tengjast hvorri hlið sýningarsalarins: öðrum megin eru það samræður á íslensku, söngur fugla norðursins og árniður, hinum megin spjall á frönsku, kvak froska og söngur skógarfugla. Litla reiðhjólið, brothætt og þrjóskt, og dýrin tvö, feta fram veginn en hann sameinar allt hitt: veginn-ána-ljósið.

---------

Um baksvið yfirlitssýningarinnar FERILL   ( Parcours )                   

« La Tonnellerie », Brouage
Conseil Général de la Charente-Maritime, Frakkland
4. mars - 17. apríl 2005

Með hjálp verka sem ég á ennþá frá fyrri sýningum mínum, reyni ég í yfilitssýningu þessari að draga dulmagnið úr þeim innblæstri sem liggur að baki verka minna og rekja hluta af ferli mínum sem mynlistarmanni síðastliðin tuttugu ár. Ég hef ferðina með innsetningu minni, Einu sinni var sem ég gerði sem hluta af meistarnámi mínu í myndlist sem ég lauk í Kanada, þar sem það var ein af frumskyldum meistaranámsins að greina eigið sköpunarferli.

Innsetningin sem ég vann til meistaraprófs í Toronto (Kanada) veturinn 1983 til 1984 varð til á erfiðum tíma í lífi mínu. Hún kviknaði út frá mynd af bláu reiðhjóli sem sótti áráttubundið á hugann. Ég teiknaði hjólið til að losa mig við áráttuna, en einnig vegna þess að mér lék forvitni á að vita hvað kæmi í kjölfarið. Þá bárust til mín í voldugum draumförum alls kyns hugarmyndir af öðrum fyrirbærum: vegur, skógur, dýr. Ég skráði hvern draum, svo teiknaði ég til að skilgreina form þeirra, vensl og eðli. Ég lagðist í rannsóknir (Freud, Jung, algild tákn sem birtast í draumum en einnig í listum, goðsögum, þjóðsögum og ævintýrum)­ til að skilja merkingu þeirra og hlutverk í máli táknanna.

Ég hafði þegar gert innsetningar, auk þess sem ég hafði unnið með lakkaðan silkipappír. Innsetningar­form­­ið og efniviðurinn féllu sjálf­krafa hvert að öðru: ég varð að geta farið líkamlega inn í verkið og mynd­efnin að hafa óskýrleika drauma eða endurminninga. Eftir nokkra mánuði varð augljóst að sál­ar­líf mitt var að búa til ævintýri í formi innsetningar, um leið og það útskýrði fyrir mér, með því að nota fólk og hluti sem mér þótti vænt um sem tákn, að nú væri nauðsynlegt að fjarlægjast einn áfangastað til að nálgast þann næsta. Persónan fór inn í skóg dulvitundarinnar í fylgd leiðsögudýra innsæisins (kanína, skógardúfa, snigill). Á leið sinni sótti hún sér búninga í dulvitundina, en búningar þessir urðu sífellt stærri, þótt ekkert væri eftir af þeim nema brothættar leifar hamskiptanna.

Eins og öll önnur ævintýri, var ævintýri mitt að kenna mér lífslexíu: það að þokast áfram á leið sinni þýddi að taka þyrfti breytingum. Um leið öðlaðist ég skilning á því hvernig sköp­un­ar­­ferlinu er háttað hjá mér: upp­lif­un, draumur, hugarmynd, samþætting við verk­ið, grein­ing og svo síendurteknar erkitýpur mínar: vegur, skógur, dýralíf, birta.

Þessi tvöfalda uppgötvun leysti geysimikla orku úr læðingi hjá mér, en neyddi mig einnig til að skipta um miðil. Ég fór að nota olíuliti í   föstu formi ( oil sticks) eða feita pastelliti til að túlka þessa orku. Hinn lýsandi hringlaga flötur sem leið mín lá til, tók sér annað form í teikningum mínum, hann birtist í gervi dansa þar sem tveir kraftar hringsóla, andstæðir en þrátt fyrir það hvor öðrum nauðsynlegir (karlkyns/kvenkyns, eyðilegging/ sköpun).

Ferðir mínar í raun­veru­leikanum höfðu leitt mig til Íslands, lands eldfjalla, beljandi vatnsfalla og hraðsyndra laxa. Þar sem hringlaga flöturinn hafði drukkið veginn í sig, þá fylltist hann af eldi úr iðrum jarðar og ól af sér   kraftmikið jökulfljót.

Sem minnisvarði til heiðurs þessum óvenjulega getnaði, þaut spírall úr grænu bergi upp í himinn. Galdramaðurinn birtist, eins og meistari verksins. Fiskarnir, laxar, skötu­selir eða stórlúður, sem ég sá í raunverulega lífi mínu, mættu mér í draumförum mínum um nakið landslag, hver á eftir öðrum, eins og kanínur eða sniglar áður fyrr. Ég reyndi að votta þeim virðingu mína á minn hátt, með því að teikna þá.

Á dökkbláum íslenskum vetri, fór söknuðurinn eftir suðrænni sól að leita á mig. Ég laðaðist að olíumálningu vegna þess hve litir hennar eru kraftmiklir. Ég sagði skilið við margra ára vinnu út frá draumum og bjó til, árið 1994, verkið "Tjörnin og tréð", gult málverk, söknuður eftir sumarlandslagi sem skín í sólinni. Líkami og umhverfi gengu hvert inn í annað. Nokkrum mánuðum síðar fluttum við til Belgíu og tókum með okkur hund­inn sem ég fór með í langa göngutúra á hverjum degi. Í einni af fyrstu skógar­göngum mínum, í Charente, upplifði ég samruna í rauntíma. Ég man enn hvernig þetta var: loftið var hlýtt, kyrrt, ósnertanlegt undir hávöxnum trjám. Mér fannst líkami minn ekki hafa nein landamæri, að ég rynni fullkomlega saman við grænu birtuna, um leið og ég fylgdist með laumulegum hreyfingum skógardýranna allt í kring.

Allur skógurinn, jurtir og dýr, var orðið að klæðnaði mínum. Þessi töfrastund ól af sér tvær sýningar, en önnur hét Skógarganga (1999), og samanstóð af röð málverka þar sem per­sónan flýtur í hálf abstrakt landslagi þar sem greina má refi, hindir og stundum svarta hundinn minn. Ég vann lands­lag mitt með því að mála vatnslitamyndir til undir­búnings og eftir minni. Ég setti inn í landslagið teikningar án líkama af fjölskyldumeðlimum. Líkami þeirra var náttúran.

Þegar ég kom aftur til Íslands, reyndi ég að komast aftur í sama náðarástand í nýju umhverfi. Ég lagði mig fram mánuðum saman við að gera litastúdíur, taka ljósmyndir, mála með vatnslitum, í því skyni að"innbyrða" hið íslenska landslag. Svo valdi ég landslag sem ég fann til nálægðar við og reyndi að vinna það eins og í Skógargöngu . Úr varð málverkaröðin Tilveruland (2000), þar sem nakið landslagið, sem ein­kennist af víð­átt­um, einlita en með tilbrigðum þó, gaf mér þó minna svigrúm til að koma mannlegum form­um fyrir eða til að fjölga sjónarhornum.

Í listsköpun minni, sem og í daglega lífinu, hafði ég þörf fyrir óhefta grósku plöntulífsins. Í nýrri sýningu, Staðir samspila (2001), notaði ég því aftur litlar vatnslitamyndir sem ég hafði málað að sumarlagi af garði foreldra minna í Pont l'Abbé d'Arnoult og gamla garði mín­um í Brussel. Myndir þessar ljós­rit­aði ég, klippti og setti saman þannig að úr varð fjöldi sjón­arhorna, með eða án manns­mynda. Þá skrifaði ég:

"Verkin eru leið mín til að tigna staði undir berum himni sem mér hefur fundist ég tilheyra og sem tilheyra nú mér. Í þeim þykist ég ekki draga upp hlutlausa og raun­­sæja mynd af þessum stöðum, heldur safn einkennandi atriða, jurta- og dýralíf, birtuáhrif, sem hafa með tímanum og á persónulegan hátt öðlast goð­sögu­lega vídd, á þann hátt sem minnið eða sagan geta búið til. [...] Val­ferlið, sem ég stjórna ekki á meðvitaðan hátt, verður til þegar mér hefur fundist ég renna saman við umhverfi mitt. Í sumum verkum er samruni þessi persónugerður með erkitýpu hinnar ungu veru sem vex út úr gróðrinum eins og brum, eða sem heldur utan um þennan sama gróður."

Á flakki mínu og hundsins í kringum Reykjavík hafði ég fundið í dalverpi einu garð sem samanstóð af eldri og minni görðum sem höfðu verið yfirgefnir. Þetta var fyrrum sumarbústaðaland sem borgin hafði gleypt í sig. Lífseigar plöntur, t.d. bleikar lúpínur, blá­gresi, rabbarbari, hvönn og kerfill, höfðu lagt undir sig birkið sem var illa leikið af vetrarhörkum. Hérna fann ég í júlí, saman þjappað á einum rúmkíló­metra, paradís líflegs og villts gróðurs. Þetta varð að einum af uppáhaldsstöðum mínum og tilefni nýrra rann­­sókna. Frá 2001 til 2003 urðu grænu málverkin til, en þau voru græn eins og græni liturinn í "Fjórum gömlum görðum". Þetta er hinn súri græni litur náttúru sem er að flýta sér að verða til. Ég var hætt að styðjast við drauma, jafnvel ekki lengur við minn­ingar, því sumarið var of stutt og veturinn of langur. En vinna mín var þó skyld þeim. Ég skráði með vatnslitaskissum eða ljósmyndum birtuna í trjánum sem ég var hugfangin af. Með stuðning af þeim vann ég á vinnustofunni vandaðri vatnslitamyndir sem ég ljósritaði. Ég klippti og límdi mörg ljósrit og bjó þannig til eins konar sjónrænt rof, svolítið eins og á sér stað í minningum eða draumum. Til dæmis bjó ég til samfellu ljóssins sem var öðru vísi en samfellan í myndfletinum, með því að stilla saman hlið við hlið sjónarhorn að neðan og ofan. Þannig urðu til þessi örlitlu töfraáhrif eða misgengi sem gerir landslagið í myndum mínum frábrugðið hefðbundnu raunsæju landslagi. Ef ég var meðvituð um þetta á þessu skeiði, þá var ég ekki búin að koma orðum að því, því um leið og ég hafði öðlast frelsi frá mannsmyndinni þá var ég eins og dáleidd af sjálfri birtunni:

"Smám saman hef ég látið hverfa úr málverkum mínum dýr og mannlega návist. Ekkert er eftir nema gróður og birta. [...] Birtan afhjúpar litinn, formið, þéttleikann, stefnuna, þ.e. sjálfa tilveru gróðursins. Án birtu, eins og í skugga­svæðum málverka minna, sér maður bara óljóst, án þess að greina það sem er þarna. Hvort leynist steinn eða þéttur runni í skugganum? Hluturinn er þarna en þar sem við sjáum hann ekki, er hann ekki til fyrir okkur. [...] Birtan dreifist og ýmist afhjúpar eða felur fyrir vitund okkar heilu hlutana af umhverfi okkar, þrátt fyrir nálægð þeirra."

Til að fjölga birtuáhrifunum var mér um nokkurt skeið búið að langa til að fella raun­verulegar ár inn í skógarlandslagið. Úr bernsku minntist ég skógi vaxinna árbakka Bou­tonne, ásamt aðliggjandi skurðum sínum. Á Íslandi vantar ekki svip­mikil vatnsföll en ekki fyrirfinnast skógi vaxnir árbakkar. Önnur dvöl í nálægð við Charente- Maritime gerði mér nú kleift að gera fyrirætlun mína að veruleika. Skógarnir í Charente gleðja augu mín og sál en sem málari var ég svolítið feimin gagn­vart þeim í fyrstu. Í samanburði við hina litlu íslensku skóga, sem eru faldir ofan í dal­verpi en með líf­legum undirgróðri sem legst til atlögu við dvergvaxin tré, þá líkjast skógar þessir hita­beltisfrumskógum. Óhemjandi laufkróna þeirra virðist hefja sig á loft án stuðnings frá trjá­bolunum, senda yfirþyrmandi öldur yfir hekkin í kring, auk þess sem hreyfingar­lausar árnar í Charente margfalda hverja einustu kúrvu, tvöfalda hæð trjánna, marg­falda tign þeirra. Í völundarhúsi þessara skóga, sem vinna mín leiddi mig aftur inní, held ég á vit heilu vatnsfalla af birtu sem hefur verið síuð og endurköstuð, um leið og hún hellist yfir mig.

Dominique Ambroise

Janúar 2005

Þýðing : Torfi H. Tulinius

ná í PDF